Dokuz  bin yıllık tarih “Çatalhöyük”

Dokuz  bin yıllık tarih “Çatalhöyük”

Dokuz  bin yıllık tarih “Çatalhöyük”

Çatalhöyük, Orta Anadolu’da, yaklaşık olarak 9 bin yıl önce yerleşim yeri olmuş, oldukça geniş bir Neoliti ve Kalkolitik Çağ yerleşim yeridir. Doğu-batı yönlerinde yan yana iki höyükten oluşur. Doğu Çatalhöyük olarak adlandırılan yerleşme Neolitik Çağ’da, Çatalhöyük olarak adlandırılan batıdaki höyük ise Kalkolitik Çağ’da iskan görmüştür. Konya’nın 52 km güneydoğusunda, Hasandağı’nın yaklaşık olarak 136 kilometre uzağında, Çumra ilçesinin 11 km kuzeyinde, Konya Ovası’na hakim buğdaylık bir arazide yer alır.

Höyükler kabaca 2 bin yıl kesintisiz iskan edilmişlerdir. Özellikle neolitik yerleşimin genişliği, barındırdığı nüfus, oluşturduğu güçlü sanat ve kültür geleneği son derece dikkat çekicidir. Yerleşimde 8 binden fazla kişinin yaşadığı kabul edilmektedir. Çatalhöyük’ün diğer neolitik yerleşimlerden temel olarak farkı, bir köy yerleşmesini geçip, kentleşme evresini yaşamış olmasıdır. Dünyanın en eski yerleşimlerinden biri olan Çatakhöyük sakinleri, ilk tarımcı topluluklardan biri olarak kabul edilir. Bu özelliklerinin bir sonucu olarak 2009 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne, 2012 yılında ise Dünya Mirası Listesi’ne dahil edilmiştir.

İnsanlığın gelişiminde önemli bir evre olan yerleşik toplumsal hayata geçişle birlikte, tarımın başlangıcı ve avcılık gibi önemli sosyal değişim ve gelişmelere tanıklık eden Çatalhöyük Neolitik Kenti, Güney Anadolu Platosu’nda geniş bir alan üzerinde yer almaktadır. İki höyükten oluşan Çatalhöyük Neolitik Kenti’nin daha uzun olan Doğu Höyüğü, M.Ö. 7400 ve 6200 yılları arasına tarihlenen 18 Neolitik yerleşim katmanından oluşmaktadır. Söz konusu katmanlarda, sosyal örgütlenmeyi ve yerleşik hayata geçişi simgeleyen duvar resimleri, rölyefler, heykeller ve diğer sanatsal öğeler yer almaktadır. Batı Höyüğü ise M.Ö. 6.200 ve 5.200 yılları arasına tarihlenen Kalkolitik Döneme ait kültürel özellikler göstermektedir. Bu özellikleriyle Çatalhöyük, aynı coğrafyada 2000 yıldan fazla bir süredir var olan köylerden kentsel hayata geçişin de önemli bir kanıtıdır.

 

Çatalhöyük’teki içlerine çatılardan girilen birbirine bitişik evler ile sokağı olmayan yerleşim ünik bir özellik sergilemektedir. Ortadoğu ve Anadolu’da diğer Neolitik alanlar bulunmuş olmasına rağmen, Çatalhöyük Neolitik Kenti, kalıntıların boyutu, yaşayan toplumun yoğunluğu, güçlü sanatsal ve kültürel gelenekler ve zaman içindeki sürekliliğin benzersiz bileşimi ile olağanüstü evrensel değer taşımaktadır.

 

Ferhat Kaan Şahin

ferhatks@gmail.com

Instagram: fksahin

0 cevaplar

Cevapla

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir